Lãi tiết kiệm chạm 8 đến 9%: giá đồng vốn của doanh nghiệp đã đổi

Sáng nay, gửi tiết kiệm 6 tháng ở một số chi nhánh MB, khách có từ 1 tỷ đồng được trả tới 9%/năm [1]. Cùng lúc đó, cả thị trường cổ phiếu đang được định giá khoảng 12 lần lợi nhuận [3].

Hai con số này đặt cạnh nhau thì ra một chuyện mà bản tin lãi suất và bản tin chứng khoán đều không nói: lúc này, tiền gửi ngân hàng đang trả gần bằng những gì cổ phiếu "hứa" trả. Và khi điều đó xảy ra, người chịu thiệt không chỉ là nhà đầu tư. Chủ doanh nghiệp đang vay tiền, hoặc đang định gọi vốn, cũng bị tính lại giá.

Tôi xuất thân từ ngân hàng và treasury (nghề quản lý nguồn vốn), nên đọc bảng lãi suất tôi đọc như đọc bảng giá. Bảng giá hôm nay nói: đồng vốn ở Việt Nam đang đắt lên.

Ngân hàng đang trả thêm để giữ tiền

Theo bảng tổng hợp của VietNamNet sáng 15/10, nhiều ngân hàng không tăng lãi niêm yết mà "cộng thêm" có điều kiện. Techcombank cộng tới 1,5 điểm phần trăm cho sản phẩm tiết kiệm trực tuyến. MB trả 8%/năm kỳ hạn 6 tháng cho khách mới gửi online, và một số chi nhánh trả tới 9%/năm cho khoản từ 1 tỷ đồng. ACB, Sacombank, LPBank, HDBank và vài ngân hàng khác cộng 0,1 đến 0,3 điểm theo bậc số tiền [1].

Lãi niêm yết cũng không còn thấp. Bốn ngân hàng lớn có vốn nhà nước đang ở 6,8%/năm kỳ hạn 12 tháng. VPBank niêm yết 7,9%/năm kỳ hạn 18 tháng [1].

Vì sao ngân hàng phải trả thêm? Một phần lý do đã lộ ra từ giữa năm. Tính đến 27/7/2026, tín dụng toàn hệ thống tăng 8,21% so với cuối năm 2025, còn huy động tăng khoảng 5,8% theo cùng bài tổng hợp [4]. Cho vay chạy nhanh hơn tiền gửi thì ngân hàng phải trả giá cao hơn để kéo tiền về. Nói nôm na là cầu vốn lớn hơn cung vốn, và giá vốn lên.

Thứ nhất: tiết kiệm đang trả gần bằng cổ phiếu "hứa"

P/E (giá chia lợi nhuận) cho biết nhà đầu tư đang trả bao nhiêu đồng cho một đồng lợi nhuận một năm. Lật ngược P/E thì ra lợi suất lợi nhuận: mỗi 100 đồng bỏ vào cổ phiếu đang "đứng sau" bao nhiêu đồng lợi nhuận.

Theo dữ liệu DNSE, P/E thị trường ngày 14/10/2026 là 11,96 lần, thấp hơn mức trung bình 10 năm là 14,19 lần [3]. Lật ngược 11,96 lần ra khoảng 8,4%. Tức là mỗi 100 đồng mua cổ phiếu đang đứng sau khoảng 8,4 đồng lợi nhuận một năm. Đó là lợi nhuận của doanh nghiệp, không phải tiền về túi cổ đông, và không ai bảo đảm nó giữ nguyên.

Còn 100 đồng gửi 12 tháng ở bốn ngân hàng lớn được trả 6,8 đồng một năm. Gửi 6 tháng theo chương trình có điều kiện ở MB thì được trả theo mức 8 đến 9 đồng một năm. Cả hai gần như chắc chắn [1].

Đo thô thì phần chênh giữa hai thứ này là phần bù rủi ro: tiền công người ta đòi thêm vì chịu cảnh giá lên xuống. Thô vì lợi suất lợi nhuận chưa tính chuyện lợi nhuận còn tăng về sau, và người mua cổ phiếu trả tiền chính cho chuyện đó. Khi phần bù đó mỏng đi, một số người sẽ hỏi câu rất đời thường: "Cực vậy chi, gửi ngân hàng cho rồi."

Gửi tiết kiệm thì ngủ ngon. Mua cổ phiếu thì cũng ngủ ngon, miễn là đừng mở app.

Tôi không nói lãi tiết kiệm làm thị trường giảm. Chứng khoán lên xuống vì nhiều lý do cùng lúc. Nhưng dữ kiện đứng cạnh nhau: VN-Index đã giảm sáu phiên liên tiếp, đóng cửa 14/10 ở 1.704,87 điểm, khối ngoại bán ròng gần 782 tỷ đồng trong phiên [2]. Tiền đang có thêm lựa chọn, và nó đang cân nhắc.

Thứ hai: doanh nghiệp vay nhiều trả giá hai lần

Lãi tiền gửi lên thường kéo lãi cho vay lên theo, vì ngân hàng không làm từ thiện. Người đứng đầu Ngân hàng Nhà nước cũng đã nói thẳng: lãi huy động đầu vào cao sẽ kéo theo lãi cho vay cao [4]. Chuyện này chủ doanh nghiệp nào cũng biết. Cái ít người tính là lãi vay lên một điểm thì lợi nhuận mất bao nhiêu phần trăm.

Lấy một doanh nghiệp minh họa: doanh thu 200 tỷ đồng, đang vay 80 tỷ đồng với lãi 10%/năm, toàn bộ là lãi thả nổi, lợi nhuận trước thuế 12 tỷ đồng. Lãi vay lên 1 điểm thì tốn thêm 0,8 tỷ, lợi nhuận còn 11,2 tỷ, tức mất gần 7%. Lên 2 điểm thì mất hơn 13%.

Đó mới là lần trả giá thứ nhất, ở bảng lãi. Lần thứ hai nằm ở bàn định giá.

Khi đi gọi vốn, nhà đầu tư sẽ so lợi nhuận anh chị hứa với thứ họ có thể lấy mà không phải đọc báo cáo của ai: lãi gửi ngân hàng. Tiền gửi trả 8% thì họ đòi cổ phần của một công ty chưa niêm yết phải sinh lời cao hơn hẳn, vì họ chịu thêm rủi ro và khó bán lại. Mức sinh lời đòi hỏi càng cao thì số lần lợi nhuận họ chịu trả càng thấp. Cùng một công ty, cùng một bộ sổ, tháng này có thể được định giá thấp hơn tháng trước chỉ vì bảng lãi suất đổi.

Nói vui là: lợi nhuận bị lãi vay gặm một miếng, định giá bị lãi tiết kiệm gặm thêm miếng nữa.

Thứ ba: thứ chủ doanh nghiệp tự quyết được

Lãi suất không phải việc của chủ doanh nghiệp. Nhưng độ nhạy của doanh nghiệp với lãi suất thì đúng là việc của mình.

Doanh nghiệp vay ít so với lợi nhuận thì lãi lên vài điểm vẫn sống khỏe. Doanh nghiệp vay nhiều, kỳ hạn ngắn, nợ đến hạn dồn vào một quý thì lãi lên một điểm đã thấy đau. Cùng một tin tức, hai doanh nghiệp đọc ra hai câu chuyện.

Câu hỏi đáng giá nhất lúc này không phải "lãi suất sẽ lên đến đâu". Thực sự tôi cũng không biết, và tôi nghi người nói chắc cũng không biết. Câu đáng hỏi là: "Lãi vay lên 2 điểm thì công ty mình còn lãi không, và còn được định giá bao nhiêu?" Câu này trả lời được bằng một bảng tính ba kịch bản, làm trong một buổi chiều.

Công bằng mà nói

Lãi tiền gửi lên không phải toàn tin xấu. Người có tiền nhàn rỗi, kể cả doanh nghiệp đang dư tiền mặt, được trả cao hơn. Tín dụng tăng nhanh cũng là dấu hiệu doanh nghiệp đang vay để làm ăn, không phải nền kinh tế đứng im. Và phần lớn mức 8%, 9% là chương trình cộng thêm có điều kiện, không phải lãi niêm yết đại trà; bốn ngân hàng lớn vẫn ở 6,8% [1]. Lãi cho vay cũng thường đi sau lãi huy động một khoảng, nên doanh nghiệp còn thời gian chuẩn bị.

Phe "chưa cần lo" có lý ở chỗ đó. Chỗ tôi không đồng ý là chữ "chưa". Lúc còn thời gian mới là lúc làm bảng tính rẻ nhất. Đợi ngân hàng gửi thông báo điều chỉnh lãi rồi mới tính thì bảng tính vẫn đúng, chỉ có điều nó thành biên bản.

Khi nào nên nhờ người ngoài

Nếu công ty anh chị đang vay nhiều so với lợi nhuận, hoặc đang tính gọi vốn trong 12 tháng tới, một bộ mô hình tài chính theo kịch bản sẽ cho biết lãi suất lên tới mức nào thì kế hoạch còn đứng được. Đang tính bán cổ phần thì nên biết trước công ty đáng giá bao nhiêu trong mặt bằng lãi suất mới, qua dịch vụ định giá doanh nghiệp. Chưa rõ mình cần gì, anh chị có thể bắt đầu bằng bảng đánh giá nhu cầu khoảng 4 phút.

Việc làm ngay

• Cộng toàn bộ nợ vay đang chịu lãi, nhân với 1% và 2%, so với lợi nhuận trước thuế năm nay.
• Liệt kê các khoản vay đáo hạn trong 6 tháng tới và lãi suất dự kiến khi tái tục.
• Gọi cho ngân hàng chính hỏi thẳng: lãi cho vay quý tới dự kiến đổi thế nào.
• Nếu công ty đang dư tiền mặt, so lãi gửi có kỳ hạn với chi phí khoản vay đang trả để xem nên trả bớt nợ hay gửi.
• Nếu đang định gọi vốn, tính lại mức định giá kỳ vọng với giả định nhà đầu tư đòi lợi nhuận cao hơn lãi tiết kiệm vài điểm.

Lãi suất lên, người gửi tiền vui một lần. Doanh nghiệp vay tiền buồn hai lần. Anh chị đã biết công ty mình buồn bao nhiêu chưa?

P/S: Gửi tiết kiệm 9% nghe hấp dẫn. Nhưng nhớ đọc kỹ dòng "áp dụng cho khách đáp ứng điều kiện". Dòng đó thường dài hơn dòng lãi suất =))

Nguồn tham khảo

1. VietNamNet, "Lãi suất ngân hàng hôm nay 15/10/2026: Nhà băng đua cộng thêm lãi suất", 10:00 ngày 15/10/2026.
2. VOH, "Bắt sóng thị trường 15/10: VN-Index giảm phiên thứ sáu, vàng lao dốc, USD tăng mạnh, dầu thế giới nhích lên", 09:16 ngày 15/10/2026.
3. DNSE, dữ liệu định giá P/E thị trường 1 năm và trung bình 10 năm, truy xuất 10:47 ngày 15/10/2026.
4. Thị trường Tài chính Tiền tệ, "Gỡ nút thắt lãi suất khi nỗ lực chạm rào cản thị trường (Kỳ II): Khi tín dụng chạy nhanh hơn huy động", 12/08/2026.

Bài viết không phải khuyến nghị đầu tư.

Bài được soạn với sự hỗ trợ của AI (Claude) theo quy trình biên tập của tác giả. Doanh nghiệp trong ví dụ vay 80 tỷ đồng là số liệu giả định để minh họa.